﻿<name of the story: छत्रपतिः/NV शिवाजि/NS महाराजः/NP >/PUNC
<source: RajaVaryah >
<Author: Dr. Nanda Puri >
<year of publication: 2004>
<publication: Kavikula-Kalidas-Sanskrit-University>
<copy right: Sri.Vijay Aathalye,V.C, K.Ku.ka.S.U,Ramtek>
<Domain: Historical stories >
<Book relation: History >
<version:    >
<typist: Sandeep >
<proof: Deepak >
<sandhi: S.T.P.Kanakavalli >
<pos tagging: >
<samasa:  >
<centre: SANSKRIT ACADEMY, Osmania University, hyd>
<text > 

छत्रपतिः/NV शिवाजि/NS महाराजः/NP
(/PUNC १६३०/PUNC -/PUNC १६८०/PUNC )/PUNC

डाँ/U ./PUNC नंदा/NS पुरी/NP
मालोजी/NS भोसले/NP इति/AUD अस्य/SN अग्रजः/NV शहाजी/NS भोसले/NP ।/PUNC तेन/SN सह/AUP लखूजी/NS जाधवस्य/NP कन्यायाः/NP जिजायाः/NS विवाहः/KN अभवत्/KP ।/PUNC वृत्त्यर्थम्/NP शहाजी/NS निजामशाहस्य/NS सेवाकार्यम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC तस्य/SN पराक्रमेण/NV सन्तुष्टः/KN निजामशाहः/NS तम्/SNV सततम्/NV युद्धार्थम्/NP प्रेषयति/KP स्म/A ।/PUNC अतः/AVK कार्यव्यापृतत्वात्/KKS सः/SN गर्भवतीम्/NV पत्नीम्/NP जिजाबाईम्/NS शिवनेरीदुर्गे/NS आप्तस्वकीयानाम्/NP समीपे/NP स्थापितवान्/KN ।/PUNC तस्याः/SN परिचर्यार्थम्/NP तत्र/A बहवः/NV कुशलवैद्याः/NV परिचारिकाः/NP च/APY आसन्/KP ।/PUNC मनोरञ्जनार्थम्/NP पुराणकथाश्रावकाः/NP दासदासीजनाः/NP च/APY आसन्/KP ।/PUNC दोहदरूपेण/NP अश्वारोहणम्/NP शस्त्रसञ्चालनम्/NP च/APY इच्छन्ती/KP जिजा/NS तत्र/A सुखेन/KV एव/INTF न्यवसत्/KP ।/PUNC
शिवजन्म/NP
तत्र/A शिवनेरीदुर्गे/NS गर्भभारात्/NP अलसा/NV जिजा/NS प्रतिदिनम्/NP स्वप्ने/NP छत्रचामरैः/NP सह/AUP सिंहासने/NP उपविष्टम्/KNV बालकम्/NP पश्यति/KP स्म/A ।/PUNC १९/PUNC फेब्रुवरी/NS १६३०/PUNC (/PUNC संशोधितः/KN शासनमान्यः/NP दिनाङ्कः/NP )/PUNC तमे/NV दिने/NP एकः/SMKY युगपुरुषः/NP जातः/KN ।/PUNC हस्तनक्षत्रे/NP सूर्योदयात्/NP अनन्तरम्/A सिंहलग्ने/NP शुभमुहूर्ते/NV जिजाबाई/NS एकम्/NV दिव्यम्/NV पुत्रम्/NP प्रसूतवती/KN ।/PUNC सर्वत्र/A हर्षोल्लासस्य/NV वातावरणम्/NP प्रसृतम्/KN ।/PUNC मन्दिरेषु/NP घण्टानादाः/NP जाताः/KN ।/PUNC मङ्गलवाद्यानाम्/NP मधुरस्वरैः/NV सम्पूर्णम्/NV वातावरणम्/NP मङ्गलमयम्/NV अभवत्/KP ।/PUNC वनेरीदुर्गस्थायाः/NS शिवाईदेव्याः/NS कृपा/NP आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK "/PUNC शिवबा/NV शिवाजिः/NS "/PUNC इति/AUD तस्य/SN नाम/NP कृतम्/KN ।/PUNC राजज्योतिषी/NP उक्तवान्/KN "/PUNC भोसलेवंशे/NP युगपुरुषः/NP अवतीर्णः/KN ।/PUNC अयम्/SN बालः/NP अतीव/NV तेजस्वी/NP पराक्रमी/NP च/APY भविष्यति/KP ।/PUNC धर्मस्य/NP रक्षणम्/NP करिष्यति/KP ।/PUNC शत्रूणाम्/NP कृते/KN अयम्/SN बालः/NP कालः/NP एव/INTF "/PUNC ।/PUNC एतत्/SNV श्रुत्वा/KKS जिजाबाई/NS ,/PUNC शहाजिः/NS च/APY आनन्दितौ/NV जातौ/KN ।/PUNC शिवशिक्षणम्/NP प्रतिपत्/NV चन्द्रः/NS इव/INTF अयम्/SN तेजःपुञ्जः/NV बालः/NP शिवनेरीदुर्गे/NS प्रावर्धतः/KP ।/PUNC शिवजन्मानन्तरम्/NP शहाजि/NS महाराजः/NP षड्वर्षाणि/NV यावत्/A बहु/NV व्यस्तः/KN आसीत्/KP ।/PUNC निजामशाहस्य/NS राज्यम्/NP नष्टम्/KV अभवत्/KP ।/PUNC अतः/AVK शहाजिः/NS विजापुरस्य/NS आदिलशाहस्य/NS सेवाम्/NP स्वीकृतवान्/KN ।/PUNC तदर्थम्/NP जिजया/NS बालशिवेन/NP च/AVK सह/AUP सः/SN बङ्गलूरनगरम्/NS गतवान्/KN ।/PUNC तत्र/A शिवराजस्य/NS युद्धशिक्षणम्/NP प्रारब्धम्/KN ।/PUNC परम्/SN अचिरादेव/NP आदिलशाहः/NS शहाजीम्/NS कर्नाटके/NS युद्धार्थम्/NP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC अतः/AVK गमनात्/KP पूर्वम्/A तेन/SN जिजाबाई/NS शिवराजः/NS च/AVK पुनः/A पुणेनगरम्/NS प्रेषितौ/KN ।/PUNC बालशिवः/NS अत्यानन्दितः/NV अभवत्/KP ।/PUNC यतः/A हि/A पुणेनगरे/NS तेन/SN बाल्यकालः/NP यापितः/KN आसीत्/KP ।/PUNC तस्याम्/SNV भूमौ/NP शिवस्य/NS बालपदकमले/NP स्थापिते/KN ।/PUNC तानि/SN एव/INTF सह्यपर्वतस्य/NP उत्तुङ्गशिखराणि/NP सः/SN पुनः/A दृष्टवान्/KN ।/PUNC यदा/A जिजा/NS शिवेन/NS सह/AUP पुणेनगरम्/NS आगता/KN तदा/A तस्य/SN नगरस्य/NP दुरवस्थाम्/NP दृष्ट्वा/KKS सा/SN अतीव/NV दुःखिता/KN अभवत्/KP ।/PUNC सम्पूर्णनगरम्/NP शत्रुणा/NP उद्ध्वस्तम्/NP कृतम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC गृहाणि/NP भग्नानि/KP ।/PUNC मन्दिराणि/NP पातितानि/KP ।/PUNC शत्रुभयात्/NP ग्रामवासिनः/NP ग्रामम्/NP त्यक्त्वा/KKS अन्यत्र/A निवासार्थम्/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC सर्वत्र/A वृक्षाः/NP वर्धिताः/KN ।/PUNC तेन/SN हिंस्रपशवः/NP ग्रामजनान्/NP पीडयन्ति/KP स्म/A ।/PUNC क्षेत्राणि/NP अपि/AVK सस्यरहितानि/NP ।/PUNC पुणे/NS नगरस्य/NP प्रदेशाधिकारः/KN (/PUNC जहागिर/NP )/PUNC शहाजिराजस्य/NS प्रदत्तः/KN आसीत्/KP ।/PUNC जिजाबाई/NS तत्र/A आगत्य/KKS मन्दिराणाम्/NP जीर्णोद्धारम्/NV कृतवती/KN ।/PUNC तत्र/A पुनः/A पूजादिकम्/NP प्रचालितम्/KN ।/PUNC शनैः/KV शनैः/DV जनाः/NP अपि/AVK प्रत्यागताः/KN ।/PUNC पुणेनगरेण/NS पुनः/A एकवारम्/NV गतवैभवम्/NP प्राप्तम्/KN ।/PUNC शिवराजस्य/NS शस्त्रशिक्षणार्थम्/NP शहाजी/NS "/PUNC दादोजीकोण्डदेव/NS "/PUNC नामानम्/NP एकम्/SMK उत्तमम्/NV शिक्षकम्/NP न्ययोजयत/KP ।/PUNC दादोजी/NS राज्यशासनम्/NP अपि/AVK सम्यक्/NV जानाति/KP स्म/A ।/PUNC स्वामिनिष्ठः/NP प्रजापालने/NP दक्षः/NV न्यायप्रियः/NP च/APY सः/SN शिवस्य/NP शस्त्रशिक्षणम्/NP प्रारब्धवान्/KN ।/PUNC तस्य/SN मार्गदर्शने/NP बालशिवः/NS दण्पट्टिका/NS (/PUNC दांडपट्टा/NS )/PUNC प्रचलनम्/NP ,/PUNC शूलाघातम्/NP ,/PUNC अश्वारोहणम्/NP ,/PUNC कृपाणविच्छेदनम्/NP ,/PUNC खड्गसञ्चालनम्/NP च/AVK शिक्षितवान्/KN ।/PUNC एतेन/SNV शिक्षणेन/NP तस्य/SN शरीरसामर्थ्यम्/NP वर्धितम्/KN ।/PUNC दादोजी/NS न्यायालये/NP आगतानाम्/KN विवादानाम्/NP निर्णयम्/KN शिवस्य//NS पुरतः/KN एव/INTF करोति/KP स्म/A ।/PUNC तेन/SN न्यायदानस्य/NP शिक्षणम्/NP अपि/AVK अभवत्/KP ।/PUNC कुशलः/NV सः/SN शीघ्रम्/KV एव/INTF संस्कारान्/NP सर्वान्/SNV अवगतवान्/KN ।/PUNC तेजस्विता/NP
एवम्/AUD मातृमुखात्/NP निःसृतेन/NV उपदेशामृतेन/NP बालशिवः/NS संस्कारितः/KN ।/PUNC वीरोत्तमानाम्/NP वीरकथानाम्/NP श्रवणेन/NP सः/SN अपि/AVK वीरश्रीयुक्तः/KN भूत्वा/KKS "/PUNC अहम्/SN अपि/AVK दुष्टनिर्धारणम्/NP करोमि/KP "/PUNC इति/AUD एव/INTF सततम्/KV चिन्तयति/KP स्म/A ।/PUNC एकदा/A सः/SN शहाजिराजेन/NS सह/AUP विजापुरराजस्य/NS सभाम्/NP द्रष्टुम्/KKS अगच्छत्/KP ।/PUNC शहाजिराजः/NS तत्र/A महासामन्तः/NP आसीत्/KP ।/PUNC सर्वे/SNV सामन्ताः/NP तम्/SN विजापुरराजम्/NS अनमन्/NP ।/PUNC परम्/AVK अयम्/SN स्वाभिमानि/NV बालः/NP "/PUNC तात/NP नाहम्/NP यवनराजम्/NS वन्दितुम्/KKS इच्छामि/KP "/PUNC इति/AUD निर्भयम्/NP उक्तवान्/KN ।/PUNC सर्वे/SNV सामन्ताः/NP विस्मिताः/KN अभवन्/KP ।/PUNC एवम्/AUD बाल्यात्/NP प्रभृति/NP एव/INTF तस्य/SN हृदये/NP स्वाभिमानस्य/NV स्फुलिङ्गः/NP प्रज्वलितः/KN ।/PUNC स्वराज्यस्थापनस्य/NP प्रतिज्ञा/NP मावलप्रन्तीयाः/NP वीरयुवकाः/NV शिवराजस्य/NS मित्राणि/NP आसन्/KP ।/PUNC "/PUNC एतेषाम्/SNV साहाय्येन/NP स्वराज्यस्थापनाम्/NP कर्तुम्/KKS शक्यत/KP "/PUNC इति/AUD चिन्तयित्वा/KKS सः/SN सर्वान्/SNV मावलयुवकान्/NP आहूतवान्/KN ।/PUNC पूणेनगरस्य/NS नैऋत्यदिशि/NS एकः/SMKY पुरातनः/NV शिवालयः/NP आसीत्/KP ।/PUNC वृक्षैः/NP आवृतम्/KN इदम्/SNV शिवमन्दिरम्/NP ।/PUNC रायरेश्वरस्य/NS शिवालयम्/NP रमणीयस्थानम्/NV आसीत्/KP ।/PUNC तत्र/A सर्वे/SNV सम्मिलिताः/KN ।/PUNC शिवराजः/NS चिन्तामग्नः/KN आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN चिन्ताक्रान्तम्/NV मुखम्/NP दृष्ट्वा/KKS एकः/SMKY युवकः/NP पृष्टवान्/KN "/PUNC वदतु/KP शिवराज/NS किम्/AP अस्ति/KP भवन्मनसि/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC तदा/A सः/SN गम्भीरेण/NV स्वरेण/NP उक्तवान्/KN "/PUNC मम/SN पिता/NP विजापुरस्य/NS सामन्तः/NP ।/PUNC आदिलशाहः/NS एव/INTF तस्मै/SNV अस्य/SN प्रदेशस्य/NP अधिकारम्/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC तस्य/SN अधिकारस्य/NP पालनम्/NP इदानीम्/A दादोजीकोंडदेवमहोदयस्य/NP मार्गदर्शनेन/NP अहम्/SN एव/INTF करोमि/KP ।/PUNC परम्/SN तथापि/AVK मम/SN मनः/NP दूयते/KP ।/PUNC एतद्/SNV सर्वम्/SN अन्येषाम्/SN कृते/KN एव/INTF ।/PUNC किम/AP अर्थम्/NP वयम्/SN अन्येषाम्/SN हस्तैः/NP जलपानम्/NP कुर्मः/KP ।/PUNC तेषाम्/SNV कृते/KN युद्धे/NP स्वप्राणान्/NP त्यजामः/KP ।/PUNC युद्धे/NP अनेकानि/SNV कुटुम्बानि/NP उद्ध्वस्तानि/NP भवन्ति/KP ।/PUNC कियत्कालपर्यन्तम्/A वयम्/SN अत्याचारान्/NP सहामहे/KP ?/PUNC "/PUNC क्रोधावेशेन/NV शिवराजस्य/NS मुखम्/NP आरक्तम्/KN अभवत्/KP ।/PUNC शिवराजस्य/NS वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS ते/SN युवकाः/NP अपि/AVK स्तब्धाः/KN ।/PUNC तेषु/SNV एकः/SMKY उक्तवान्/KN ।/PUNC "/PUNC किम्/AP कुर्मः/KP वयम्/SN ?/PUNC भवान्/SN एव/INTF वदतु/KP ।/PUNC प्राणैः/NP अपि/AVK भवतः/SN आज्ञापालनार्थम्/NP सिद्धाः/KN वयम्/SN "/PUNC इति/AUD ।/PUNC तेषाम्/SNV उत्साहपूर्णैः/NV शब्दैः/NP आनन्दितः/NV शिवराजः/NS अवदत्/KP "/PUNC उत्तिष्ठत/KP ,/PUNC परदास्यम्/NP त्यक्त्वा/KKS स्वराज्यम्/NP स्थापयितुम्/KKS यतामहै/KP ।/PUNC अद्य/A रायरेश्वरस्य/NS पुरतः/KN वयम्/SN स्वराज्यस्थापनस्य/NP प्रतिज्ञाम्/NP कुर्मः/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC सर्वैः/SN अनुमोदनम्/NP दत्तम्/KN ।/PUNC शिवराजस्य/NS शब्दैः/NP शिवालयस्य/NP गर्भागारम्/NP प्रतिध्वनितम्/KN ।/PUNC हिन्दुस्वराज्यस्थापनायाः/NP स्वप्नम्/NP मनसि/NP निधाय/KN सर्वे/SN मावलयुवकाः/NP मन्दिरात्/NP बहिः/A निर्गताः/KN ।/PUNC १६४५/PUNC तमस्य/SNV वर्षस्य/NP मार्चमासस्य/NS इयम्/SN घटना/NP ।/PUNC एते/SNV मावलयुवकाः/NP पर्वतीयमार्गान्/NP ,/PUNC गुप्तमार्गान्/NP जानन्ति/KP स्म/A ।/PUNC पर्वतारोहणकौशलम्/NP तैः/SN आबाल्यात्/NP पठितम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC चापल्यम्/NV तेषाम्/SNV विशेषगुणधर्मः/NP ।/PUNC मृग/NP वेगेन/KV पलायनम्/NP तेषाम्/SNV गुणवैशिष्ट्यम्/NP ।/PUNC नूतनानाम्/NV पर्वतीयमार्गाणाम्/NP अन्वेषणम्/SN तैः/SN आरब्धम्/KN ।/PUNC शिवराजः/NS तान्/SN अश्वारोहणम्/NP शस्त्रचालनम्/NP च/APY पाठितवान्/KN ।/PUNC स्वामिभक्ताः/KNV दृढनिष्ठावन्तः/KN च/APY एते/SNV युवकाः/NP शिवराजस्य/NS कृते/KN प्राणार्पणार्थम्/NP अपि/AVK सिद्धाः/KN आसन्/KP ।/PUNC शिवराजस्य/NS उद्योगान्/NP दृष्ट्वा/KKS दादोजी/NS आनन्दितः/NV ।/PUNC परम्/AVK तस्य/SN मनसि/NP भयम्/NP अपि/AVK आसीत्/KP ।/PUNC यतः/A हि/A शिवराजस्य/NS एतान्/SNV प्रयत्नान्/NP यदि/AVK आदिलशाहः/NS जानीयात्/KP तर्हि/AVK किम्/AP भवेत्/KP ।/PUNC तस्य/SN सैन्यबलस्य/NP पुरतः/KN एते/SNV युवकाः/NP किम्/AP कुर्युः/KP इति/AUD चिन्तया/NP सः/SN भयाकुलः/KN अपि/AVK भवति/KP स्म/A ।/PUNC दिल्ली/NS स्थितः/KN यवनराजः/NS औरंगजेबः/NS ,/PUNC विजापुरे/NS आदिलशाहः/NS ,/PUNC गोमन्तकप्रान्ते/NP पोर्तुगीजाः/NS ,/PUNC जंजिरा/NS प्रदेशे/NP सिद्दि/NS जोहरः/NP च/AVK एते/SNV चत्वारः/SMKY महाराष्ट्रे/NS राज्यम्/NP कुर्वन्तः/KN आसन्/KP /PUNC ।/PUNC एतेषाम्/SNV सैन्यबलम्/NP विशालम्/NV ।/PUNC एतैः/SNV सह/AUP युद्धम्/NP कर्तुम्/KKS शिवराजस्य/NS समीपे/NP अत्यल्पम्/NV सैन्यबलम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC शस्त्राणि/NP अपि/AVK न्यूनानि/NV ।/PUNC स्फोटकनिधिः/NP अपि/AVK अल्पः/NV एव/INTF ।/PUNC परम्/AVK दृढ/NV निश्चयः/NP,/PUNC स्वराज्यनिर्माणस्य/NP तीव्रा/NV इच्छा/NP ,/PUNC मनोबलम्/NP च/AVK तान्/SNV सर्वान्/SN प्रेरयति/KP स्म/A ।/PUNC स्वीकृतम्/NV व्रतम्/NP न/AN त्यक्तव्यम्/KN इति/AUD मत्वा/KKS ते/SN स्वराज्यप्राप्त्यर्थम्/NP कटिबद्धाः/KN अभवन्/KP ।/PUNC पुणे/NS ,/PUNC सुपे/NS ,/PUNC चाकण/NS ,/PUNC इंदापुर/NS इति/AUD एतेषाम्/SNV विभागानाम्/NP शिवाजिः/NS सामन्तः/NP आसीत्/KP ।/PUNC सह्यपर्वतस्य/NP दुर्गमप्रदेशे/NP यस्य/SN समीपे/NP दुर्गाणि/NP सन्ति/KP सः/SN एव/INTF अधिपतिः/NP ।/PUNC यतः/A हि/A दुर्गप्रदेशे/NP शत्रुः/NP आक्रमणम्/NP कर्तुम्/KKS न/AN शक्नोति/KP ।/PUNC शत्रुः/SN आगच्छति/KP चेत्/A अपि/AVK दूरतः/AUP एव/INTF तस्य/SN निवारणम्/NP कर्तुम्/KKS शक्यते/KP ।/PUNC दुर्गम्/NV परितः/AUP यः/SN विशालः/NV प्रदेशः/NP वर्तते/KP तत्रापि/AVK दुर्गाधिपस्य/NP एव/INTF शासनम्/NP भवति/KP इति/AUD दुर्गमाहात्म्यम्/NP ज्ञात्वा/KKS शिवाजिना/NP दुर्गाणाम्/NP ग्रहणम्/NP कर्तुम्/KKS निश्चयः/NP कृतः/KN ।/PUNC पुणेनगरस्य/NS नैऋत्यदिशि/NS चतुःषष्टि/SMKY कि.मि/NP ./PUNC दूरे/A कानदनाम/NS पर्वतीये/NP प्रदेशे/NP "/PUNC तोरणा/NP "/PUNC दुर्गः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तत्र/A तोरणाई/NP देव्याः/NP मन्दिरम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK सः/SN "/PUNC तोरणा/NP "/PUNC नाम्ना/NP विख्यातः/KN ।/PUNC अयम्/SN प्रचण्डः/NV दुर्गः/NP अदिलशाहस्य/NS हस्ते/NP आसीत्/KP ।/PUNC परम्/AVK दुर्लक्षिते/KN अस्मिन्/SNV दुर्गे/NP रक्षकाः/NP न/AN आसन्/KP ।/PUNC शस्त्रसङ्ग्रहः/NP ,/PUNC इन्धनम्/NP ,/PUNC स्फोटकानि/NP च/AVK न/AN आसन्/KP ।/PUNC चतुरः/NV शिवराजः/NS एतद्/SNV ज्ञातवान्/KN ।/PUNC कैश्चन/SN मावलयुवकैः/NP सह/AUP तोरणादुर्गम्/NS प्रति/AUP शिवराजः/NS प्रस्थितः/KN ।/PUNC पर्वतारोहणे/NP अभ्यस्ताः/NP एते/SNV मावलयुवकाः/NP मृगगत्या/KKS दुर्गशिखरम्/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC तानाजि/NS मालुसरे/NP इत्येतेन/NV प्रमुखद्वारे/NP हिन्दुजनानाम्/NP पताका/NP अध्यारोपिता/KN ।/PUNC येसाजि/NP कङ्केन/NP सर्वत्र/A रक्षकाः/NP स्थापिताः/KN ।/PUNC दुर्गः/NP जितः/KN इति/AUD ज्ञापयितुम्/KKS भेर्यादिवाद्यानाम्/NP घोषः/NP कारितः/KN ।/PUNC शिवराजस्य/NS जय/NP जय/DV कारेण/NP सह्याद्रेः/NV गिरिगह्वराः/NP निनादिताः/KN ।/PUNC "/PUNC प्रचण्डगड/NS "/PUNC इति/AUD अस्य/SN दुर्गस्य/NP नाम/NP कृतम्/KN ।/PUNC प्रचण्डगडे/NS प्रशासनम्/NP प्रारब्धम्/KN ।/PUNC वीरनायकाना/NV सैन्यबलम्/NP स्थापितम्/KN ।/PUNC अस्मिन्/SNV सैन्ये/NP जातिभेदः/NP वा/A वर्णभेदः/NP वा/A न/AN आसीत्/KP ।/PUNC जीर्णोद्धारस्य/NP कार्यम्/NP प्रारब्धम्/KN ।/PUNC तदा/A अहो/ASMB आश्चर्यम्/NP ।/PUNC तत्र/A धनेन/NP परिपूर्णाः/NP चत्वारः/SMKY कलशाः/NP प्राप्ताः/KN ।/PUNC देव्याः/NP प्रसादः/NP अयम्/SN इति/AUD मत्वा/KKS तैः/SN कर्मकरैः/NP तत्/SNV धनम्/NP शिवराजाय/NS समर्पितम्/KN ।/PUNC तेन/SN अपि/AVK देव्याः/NP आशीर्वादरूपेण/NP प्राप्तम्/KN धनम्/NP स्वराज्यस्य/NP कृते/KN स्वीकृतम्/KN ।/PUNC तेन/SN एव/INTF धनेन/NP शस्त्राणि/NP क्रीतानि/KP ।/PUNC स्फोटकसंग्रहः/NP कृतः/KN ।/PUNC उर्वरितेन/NP धनेन/NP एकः/SMK अन्यः/SN दुर्गः/NP जेतव्यः/KN इति/AUD निश्चयः/NP कृतः/KN ।/PUNC राजगडः/NS जितः/KN तोरणादुर्गस्य/NS समीपे/NP एव/INTF पञ्चदश/SMKY कि.मि/NP ./PUNC दूरे/A एकः/SMKY अन्यः/SN दुर्गः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तत्र/A उन्नतशिखरे/NP आदिलशाहः/NS दुर्गनिर्माणम्/NP प्रारब्धवान्/KN ।/PUNC परम्/AVK तत्/SNV कार्यम्/NP अपूर्णम्/NV  एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC रक्षकैः/NP दुर्लक्षितः/KN अयम्/SN दुर्गः/NP शिवराजेन/NS लीलया/NP जितः/KN ।/PUNC राजगड/NS इति/AUD तस्य/SN नाम/NP कृतम्/KN ।/PUNC तत्र/A एव/INTF स्वराज्यस्य/NP प्रथमा/SMKY राजधानी/NP आसीत्/KP ।/PUNC तत्र/A प्रदीर्घः/NV राजप्रासादः/NP प्रकोष्ठाः/NP राजसिंहासनम्/NP च/AVK निर्मितम्/KN ।/PUNC दूरदूरतः/AUP बहवः/NV ग्रामस्य/NP अधिकारिणः/NP शिवराजस्य/NS कीर्तिम्/NP श्रुत्वा/KKS तस्य/SN दर्शनार्थम्/NP आगच्छन्ति/KP स्म/A ।/PUNC एवम्/AUD स्वराज्यस्थापनस्य/NP शुभारम्भः/NP जातः/KN ।/PUNC शिवराजस्य/NP नाम्ना/NP राजव्यवहारः/NP प्रारब्धः/KN ।/PUNC तेन/SN स्वीय/SN राजमुद्रा/NP निर्मिता/KN ।/PUNC पुरा/A मुद्रा/NP फार्सी/NS भाषायाम्/NP भवति/KP स्म/A ।/PUNC स्वराज्यस्य/NP कृते/KN स्वधर्मः/NP स्वभाषा/NP च/APY आवश्यकौ/NP ।/PUNC अतः/AVK शिवराजेन/NP संस्कृतभाषया/NS राजमुद्रा/NP निर्मिता/KN ।/PUNC प्रतिपत्/NS चन्द्रलेखा/NS इव/ASD वर्धिष्णुः/NV विश्ववन्दिता/NP ।/PUNC शाहसूनोः/NS शिवस्य/NS एषा/SNV मुद्रा/NP भद्राय/NP राजते/KP ॥/PUNC शिवराजस्य/NS दुर्गग्रहणम्/NP आदिलशाहस्य/NS श्रुतिपथम्/NP आगतम्/KN ।/PUNC सः/SN आश्चर्यचकितः/KN अभवत्/KP ।/PUNC सः/SN शहाजिम्/NS पृष्टवान्/KN ।/PUNC परम्/AVK शहाजिः/NS "/PUNC प्रदेशरक्षार्थम्/NP एकः/SMKY अपि/AVK दुर्गः/NP तस्य/SN हस्ते/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK तेन/SN दुर्गः/NP जितः/KN स्यात्/KP ।/PUNC "/PUNC इति/AUD युक्तिपूर्णम्/NV उत्तरम्/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC शिवराजः/NS अपि/AVK "/PUNC भवत्प्रदेशस्य/NP रक्षणार्थम्/NP एव/INTF दुर्गग्रहणम्/NP कृतम्/KN "/PUNC इति/AUD प्रत्युत्तरम्/NP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC दुर्गदृढम्/NV स्वराज्यम्/NP तदनन्तरम्/A शीघ्रम्/KV एव/INTF कोढाण/NS ,/PUNC पुरन्दर/NS एतौ/SNV द्वौ/SMKY दुर्गौ/NP शिवाजिमहाराजेन/NP जितौ/KN ।/PUNC "/PUNC रयरी/NS "/PUNC इति/AUD अस्य/SN प्रदेशस्य/NP प्रचण्डः/NP दुर्गः/NP सम्प्राप्तः/KN ।/PUNC "/PUNC सः/SN रायगड/NS "/PUNC नाम्ना/NP विख्यातः/KN ।/PUNC तत्र/A एव/INTF "/PUNC प्रतापगड/NS "/PUNC इति/AUD नूतनः/NV दुर्गः/NP पर्वतशिखरे/NP निर्मितः/KN ।/PUNC एवम्/AUD स्वराज्यम्/NP दृढमूलम्/NV अभवत्/KP ।/PUNC केचन/SN सामन्ताः/NP ,/PUNC ग्रामस्य/NP अधिकारिणः/NP आसन्/KP ये/SN शिवराजस्य/NS कीर्तिम्/NP राज्यम्/NP च/AVK न/AN इच्छन्ति/KP स्म/A ।/PUNC तेषु/SNV केचन/SN स्वकीयाः/NP जनाः/NP अपि/AVK आसन्/KP ।/PUNC परम्/AVK शिवराजेन/NS तेषु/SNV नियन्त्रणम्/NP स्थापितम्/KN ।/PUNC शिवराजस्य/NS दुर्गग्रहणस्य/NP वार्ताम्/NP श्रुत्वा/KKS विजापुरस्य/NS आदिलशाह/NS सभा/NP चिन्ताक्रान्ता/KN अभवत्/KP ।/PUNC महंमद/U -/PUNC आदिलशाहस्य/NS मृत्योः/NP अनन्तरम्/A तस्य/SN पुत्रः/NP अलीआदिलशाहः/NS राज्यभारम्/NP ऊढवान्/KN ।/PUNC परम्/AVK सः/SN केवलम्/NP एकोनविंशतिवर्षीयः/NV आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK तस्य/SN माता/NP राज्यभारम्/NP पश्यति/KP स्म/A ।/PUNC सा/SN एकस्मिन्/SMKY दिने/NP सभायाम्/NP एकम्/NV प्रश्नम्/NP पृष्टवती/KN "/PUNC अस्याम्/SNV सभायाम्/NP कः/SN वीरपुरुषः/NV शिवराजम्/NS पराजेतुम्/KKS समर्थः/NP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC प्रश्नम्/NP श्रुत्वा/KKS संपूर्णा/NV सभा/NP स्तब्धा/KN अभवत्/KP ।/PUNC न/AN कः/SN अपि/AVK उत्थितः/KN ।/PUNC परस्परम्/NP अवलोकयन्तः/KN ते/SN तूष्णीम्/NP अतिष्ठन्/KP ।/PUNC तदा/A एकः/SMKY विशालकायः/NV ,/PUNC वृषस्कन्धः/NV ,/PUNC उन्नतः/KN सामन्तः/NP उत्थितः/KN ।/PUNC सः/SN गर्वेण/NV आरक्तनेत्राभ्याम्/NP तिर्यक्/A पश्यन्/KNV अग्रे/A आगतः/KN ।/PUNC उच्चैः/NV विहस्य/NP "/PUNC कः/SN शिवाजिः/NS नाम/NP ?/PUNC अहम्/SN तु/A जीवन्तम्/KNV तम्/SN बद्ध्वा/KKS अत्र/A आनयामि/KP ।/PUNC "/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC एतस्य/SNV सामन्तस्य/NP नाम/NP आसीत्/KP "/PUNC अफझलखानः/NS "/PUNC ।/PUNC शूरः/NV बलाढ्यः/NP च/APY अयम्/SNV लोहशलाकाम्/NV हस्ताभ्याम्/NP एव/INTF नमयति/KP स्म/A ।/PUNC ईदृशः/SNV शक्तिशाली/NP सः/SN रणनीतिज्ञः/NP केन/SN अपि/AVK योग्यायोग्यमार्गेण/NP कार्यम्/NP कर्तुम्/KKS जानाति/KP स्म/A ।/PUNC अतः/AVK अफजलखानस्य/NS प्रतिज्ञाम्/NP श्रुत्वा/KKS विजापुर/NS सभा/NP निश्चिन्ता/KN अभवत्/KP ।/PUNC
अफजलखानस्य/NS रणप्रस्थानम्/NP विशालम्/NV सैन्यम्/NP ,/PUNC विपुलाम्/NV युद्धसामग्रीम्/NP च/APY गृहीत्वा/KKS अफजलखानः/NS आक्रमणार्थम्/NP महाराष्ट्रम्/NS प्रति/AUP प्रस्थितः/KN ।/PUNC तदा/A शिवराजस्य/NS निवासः/KN राजगडे/NS आसीत्/KP ।/PUNC तदा/A एव/INTF तस्य/SN पत्नी/NP सईबाई/NS दिवङ्गता/KN ।/PUNC सम्भाजी/NS द्विवर्षीयः/NV आसीत्/KP ।/PUNC शिवराजः/NS अतीव/NV दुःखविह्वलः/KN आसीत्/KP ।/PUNC परम्/AVK अफजलखानः/NS कालरूपेण/NP आगतः/KN ।/PUNC देशस्य/NP उपरि/A आगतम्/KN सङ्कटम्/NP दृष्ट्वा/KKS शिवराजः/NS स्वस्य/SN दुःखम्/NP अविगणय्य/KKS युद्धार्थम्/NP सिद्धः/KN अभवत्/KP ।/PUNC चारचक्षुषा/NP तेन/SN शिवराजेन/NS अफजलखानस्य/NS सामर्थ्यम्/NP दृष्टम्/KN ।/PUNC अल्पेन/NV सैन्येन/NP सह/AUP रणभूमौ/NP युद्धम्/NP अशक्यम्/NV इति/AUP शिवराजः/NS अवगतवान्/KN ।/PUNC अतः/AVK सः/SN राजदुर्गम्/NP त्यक्त्वा/KKS प्रतापदुर्गस्य/NP आश्रयम्/NP स्वीकृतवान्/KN ।/PUNC तत्/SN श्रुत्वा/KKS अफजलखानः/NS क्रुद्धः/KN अभवत्/KP ।/PUNC सः/SN जानाति/KP स्म/A यत्/SN प्रतापदुर्गः/NP दुर्गमः/KN ।/PUNC एतम्/SNV दुर्गम्/NP परितः/AUP निबिडारण्यम्/NP वर्तते/KP ।/PUNC बहवः/NV हिंस्राः/NP पशवः/KP सन्ति/KP ।/PUNC सैनिकाः/NP स्वशस्त्रैः/NP सह/AUP तत्र/A गन्तुम्/KKS न/AN शक्नुवन्ति/KN ।/PUNC अभेद्यः/KN अयम्/SN दुर्गः/NP इति/AUP शिवराजः/NS दुर्गम्/NP त्यक्त्वा/KKS अधः/A युद्धार्थम्/NP आगच्छतु/KP इत्येतदर्थम्/NP सः/SN बहून्/KNV प्रयत्नान्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC मार्गे/NP हिन्दूनाम्/NP मन्दिराणि/NP पातयित्वा/KKS गोहत्याम्/NP सः/SN प्रारब्धवान्/KN ।/PUNC सर्वेषाम्/SNV कृते/KN अफजलखानः/NS पीडादायकः/KN अभवत्/NP ।/PUNC परम्/AVK तस्य/SN प्रयत्नाः/NP विफलाः/NP जाताः/KN ।/PUNC अन्ततोगत्वा/KKS सः/SN सन्देशम्/NP प्रेषितवान्/KN "/PUNC भवान्/SN मम/SN पुत्रः/NP इव/ASD ।/PUNC अहम्/SN भवता/SN सह/AUP मेलनम्/NP इच्छामि/KP इति/AUD ।/PUNC अस्माकम्/SNV दुर्गान्/NP प्रत्यर्पयतु/KP ।/PUNC अहम्/SN बहूनाम्/NV प्रदेशानाम्/NP सामन्ताधिकारम्/NP (/PUNC जहागिरि/NP )/PUNC दास्यामि/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC शिवराजः/NS तस्य/SN कपटनीतिम्/NP ज्ञातवान्/KN ।/PUNC सः/SN प्रतिसन्देशम्/NP प्रेषितवान्/KN "/PUNC अहम्/SN एव/INTF अपराधी/NP अस्मि/KP ।/PUNC भवताम्/SN दुर्गाः/NP मया/SN जिताः/KN ।/PUNC परम्/AVK भवतः/SN सैन्यबलम्/NP दृष्ट्वा/KKS अहम्/SN भीतः/KN अस्मि/KP ।/PUNC अतः/AVK भवान्/SN एव/INTF प्रतापदुर्गस्य/NP अधः/A मेलनार्थम्/NP आगच्छतु/KP ।/PUNC "/PUNC शिवराजस्य/NS सन्देशम्/NP श्रुत्वा/KKS अफजलखानः/NS अत्यानन्दितः/NV जातः/KN ।/PUNC "/PUNC अयम्/SN भीरुः/NV कथम्/NP युद्धम्/NP कुर्यात्/KP ?/PUNC "/PUNC अहम्/SN एव/INTF तम्/SN तत्र/A गत्वा/KKS मारयामि/KP "/PUNC इति/AUD विचिन्त्य/KKS मेलनस्य/NP कृते/KN सम्मतिम्/NP दर्शितवान्/KN ।/PUNC १०/PUNC नवेम्बर/NS १६५९/PUNC दिवसः/NP प्रातः/KN ।/PUNC "/PUNC प्रतापगड/NS "/PUNC दुर्गस्य/NP अधः/A मण्डपः/NP कारितः/KN ।/PUNC अफजलखानः/NP धूर्तशिरोमणिः/NP अस्ति/KP इति/AUD ज्ञात्वा/KKS शिवराजेन/NS अरण्ये/NP स्थानेषु/NP सैनिकाः/NP स्थापिताः/KN ।/PUNC अफजसखानस्य/NS वधः/NP तस्मिन्/SNV दिने/NP प्रातःकाले/NP शिवराजः/NS भवानीदेव्याः/NS दर्शनार्थम्/NP गतवान्/KN ।/PUNC अनन्तरम्/A सर्वान्/SNV मन्त्रिगणान्/NP आहूय/KP महाराजः/NP उक्तवान्/KN "/PUNC यदि/AVK अद्य/A अहम्/SN प्रत्यागन्तुम्/KKS न/AN शक्नोमि/KP तर्हि/AVK सम्भाजिः/NS राजा/NP भवतु/KP ।/PUNC तस्य/SN नाम्ना/NP राज्यभारम्/NP पश्यन्तु/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC भोजन/NP अनन्तरम्/A
 विशिष्टम्/NV वेषम्/NP परिधृतवान्/KN ।/PUNC अन्तः/A लोहनिर्मितम्/KNV सन्नाहम्/NP (/PUNC चिलखत/NP )/PUNC धृत्वा/KKS तस्य/SN उपरि/A प्रदीर्घम्/NV शुभ्रम्/NV कञ्चुकम्/NP धारितम्/KN ।/PUNC शिरसि/NP शिरस्त्राणम्/NP स्थापितम्/KN ।/PUNC एकस्मिन्/SMKY हस्ते/NP दण्डम्/NP (/PUNC पट्टा/NP )/PUNC अन्यस्मिन्/SNV हस्ते/NP लघुकृपाणम्/NP (/PUNC बिचवा/NP )/PUNC स्थापितवान्/KN ।/PUNC व्याघ्रनखाः/NP स्थापिताः/KN ।/PUNC अफजलखानः/NS पूर्वम/SN एव/INTF आगत्य/KKS उपविष्टः/KN आसीत्/KP ।/PUNC शिवराजः/NS मण्डपस्य/NP द्वारे/NP एव/INTF स्थितवान्/KN ।/PUNC यदा/A कारणम्/NP पृष्टम्/NP तदा/A "/PUNC भवतः/SN अङ्गरक्षकम्/NP दूरे/A स्थापयतु/KP ,/PUNC अहम्/SN तस्मात्/SNV बिभेमि/KP "/PUNC इति/AUD सः/SN उक्तवान्/KN ।/PUNC यदा/A सः/SN अङ्गरक्षकः/NP मण्डपात्/NP बहिर्गतवान्/KN तदा/A महाराजः/NP अन्तः/A प्रविष्टवान्/KN ।/PUNC तम्/SNV शिवराजम्/NS वीक्ष्य/KKS अफजलखानेन/NS तस्य/SN शिरः/NP प्रगृह्य/KKS कुक्षौ/NP कृपाणेन/NV प्रहारः/KN कृतः/KN ।/PUNC लोहकवचेन/NV शिवराजः/NS तु/A रक्षितः/KN ।/PUNC अनुक्षणम्/NP एव/INTF चपलेन/NV शिवराजेन/NS व्याघ्रनखैः/NV कृपाणेन/NP च/AVK तस्य/SN उदरम्/NP विदार्य/KP अन्त्राणि/SN बहिः/A आनीतानि/KP ।/PUNC "/PUNC हा/ABS !/PUNC हतः/KN अस्मि/KP ,/PUNC वञ्चितः/KN अस्मि/KP "/PUNC इति/AUD आक्रोशम्/NP कृत्वा/KKS सः/SN भूमौ/NP पतितः/KN ।/PUNC तस्य/SN शब्दम्/NP श्रुत्वा/KKS सय्यदबङ्डा/NP (/PUNC अफजलखानस्य/NS अङ्गरक्षकः/NP )/PUNC जवेन/SN अन्तः/A प्रविष्टः/KN ।/PUNC तेन/SN कृतम्/KN प्रहारम्/NP अवरुध्य/KKS झटिति/NV सः/SN शिवराजस्य/NS रक्षकेण/NP हतः/KN ।/PUNC "/PUNC जीवः/NS महालः/NP "/PUNC इति/AUD तस्य/SNV रक्षकस्य/NP नाम/NP आसीत्/KP ।/PUNC शिवराजः/NS दुर्गम्/NP गतवान्/KN ।/PUNC भूशुण्डे/NS विजयनादः/NP अभवत्/KP ।/PUNC नादम्/NP श्रुत्वा/KKS अरण्ये/NP शिवसैनिकैः/NP आक्रमणम्/NP कृत्वा/KKS अफजलखानस्य/NS सैन्यस्य/NP पराभवः/KP कृतः/KN ।/PUNC एताम्/SNV वार्ताम्/NP श्रुत्वा/KKS विजापुरे/NS हाहाकारः/KN अभवत्/KP ।/PUNC विजापुरस्य/NS बलाढ्यः/NV नायकः/NP सामन्तः/NP शिवराजेन/NS भूमौ/NP पातितः/KN ।/PUNC इदानीम्/A शिवराजस्य/NS स्तुतिगीतानि/NV सर्वत्र/A निनदितानि/KP ।/PUNC अफजसखानस्य/NS वधेन/NP आदिलशाहः/NS अतीव/NV क्रुद्धः/KN अभवत्/KP ।/PUNC तदनन्तरम्/A एव/INTF शिवराजेन/NS विजापुरवासिनाम्/NP "/PUNC पन्हाळगड/NS "/PUNC नाम/NP दुर्गः/NP अपि/AVK जितः/KN ।/PUNC दिलशाहस्य/NS क्रोधः/NP अतीव/NV वर्धितः/KN ।/PUNC शिवराजम्/NS पराजेतुम्/KKS तेन/SN "/PUNC सिद्दीजोहर/NS "/PUNC नाम/NP शूरः/NP क्रूरश्च/NP सामन्तः/NP ससैन्यम्/NP प्रेषितः/KN ।/PUNC तस्य/SN विशालेन/NV सैन्येन/NP "/PUNC पन्हाळगड/NS "/PUNC दुर्गः/A सर्वतः/A आवृतः/KN ।/PUNC शिवराजः/NS दुर्गे/NP बद्धः/KN अभवत्/KP ।/PUNC वर्षाकालः/NP प्रारब्धः/KN ।/PUNC दुर्गे/NP यत्/SN अन्नादिकम्/NP आसीत्/KP तत्/SN अपि/AVK समाप्तप्रायम्/NV अभवत्/KP ।/PUNC इदानीम्/A किम्/AP करणीयम्/KN ?/PUNC इति/AUD विचारेण/NP महाराजः/NP चिन्ताक्रान्तः/KN अभवत्/KP "/PUNC युक्त्या/KKS एव/INTF इतः/A पलायनम्/NP करणीयम्/KN "/PUNC इति/AUD विचिन्त्य/KKS महाराजः/NP "/PUNC अहम्/SN दुर्गम्/NP समर्पयामि/KP "/PUNC इति/AUD सन्देशम्/NP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC तत्/SN श्रुत्वा/KKS सिद्दीजोहरः/NS हर्षितः/KN अभवत्/KP ।/PUNC तस्य/SN सैनिकाः/NP अपि/AVK आनन्दिताः/NV अभवन्/KP ।/PUNC यतः/A हि/A एतस्मिन्/SNV वर्षाकाले/NP तेषाम्/SNV कृते/KN युद्धकार्यम्/NP अतीव/NV दुष्करम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC ते/SN नृत्यगायनादिकेषु/NP मग्नाः/KN अभवन्/KP ।/PUNC रात्रिकालः/NP आसीत्/KP ।/PUNC बहिः/A घनान्धकारे/NP मेघाः/NP धारासारैः/NP वर्षन्ति/KP स्म/A ।/PUNC विद्युल्लतानाम्/NV प्रकाशे/NP दुर्गः/NP क्षणम्/NP एकम्/NV प्रकाशमानः/NP भवति/KP स्म/A ।/PUNC निसर्गस्य/NP ताण्डवम्/NP दृष्ट्वा/KKS शिवराजः/NS चिन्तितवान्/KN ।/PUNC अयम्/SN एव/INTF समयः/NP इतः/A पलायनार्थम्/NV योग्यः/KN ।/PUNC बाजीप्रभु/NS देशपाडे/NS इति/AUD एतेन/SNV सह/AUP केषाञ्चित्/SN सैनिकानाम्/NP साहाय्येन/NP शिवराजः/NS दुर्गात्/NP निःसृत्य/KKS "/PUNC विशाळगड/NS "/PUNC दुर्गम्/NP प्रति/AUP वेगेन/KV प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC 
बाजिप्रभोः/NS पराक्रमः/NP
"/PUNC शिवाजिः/NS पलायितः/KN "/PUNC इति/AUD सिद्दीजोहरः/NS ज्ञातवान्/KN ।/PUNC सन्तापेन/NP तस्य/SN नेत्रे/NP रक्तवर्णे/NV अभवताम्/KP ।/PUNC शीघ्रम्/KV एव/INTF तेन/SN शिवराजम्/NS अनुसर्तुम्/KKS सैन्यबलम्/NP प्रेषितम्/KN ।/PUNC प्रातःकाले/NP "/PUNC घोडखिंड/NS "/PUNC इति/AUD अत्र/A शिवराजः/NS अनुसर्तुम्/KKS सैन्यबलम्/NP प्रेषितम्/KN ।/PUNC प्रातःकाले/NP "/PUNC घोडखिंड/NS "/PUNC इति/AUD अत्र/A शिवराजः/NS सैनिकैः/NP अवरुद्धः/KN ।/PUNC शिवराजः/NS कथञ्चित्/SN "/PUNC घोडखिंडम्/NS "/PUNC उल्लङ्घितवान्/KN ।/PUNC परम्/SN "/PUNC इदानीम्/A अपि/AVK विशाळगडः/NS बहुदूरे/NP अस्ति/KP ।/PUNC तत्र/A प्राप्तुम्/KKS न/AN शक्नोमि/KP ।/PUNC अत्र/A युद्धम्/NP अपि/AVK अशक्यम्/NV ।/PUNC किम्/AP करवाणि/KP ?/PUNC अग्रे/A पर्वतारोहणम्/NP कृत्वा/KKS गन्तव्यम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC पार्श्वतः/SN शत्रुभिः/NP अवरुद्धः/KN ।/PUNC यद्/SSN भवति/KP तद्/SSN भवतु/KP ।/PUNC इदानीम्/A आक्रमणम्/NP एव/INTF उचितम्/KN "/PUNC इति/AUD शिवराजः/NS चिन्तितवान्/KN ।/PUNC तस्य/SN मनोनिहितम्/NP ज्ञात्वा/KKS बाजीप्रभुः/NS उक्तवान्/KN "/PUNC महाराज/NP ।/PUNC इदानीम्/A चिन्तनस्य/NP कृते/KN समयः/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC अस्माकम्/SNV सैन्यबलम्/NP अपर्याप्तम्/NV ।/PUNC आक्रमणम्/NP कृत्वा/KKS पराजिताः/KN एव/INTF भवेम/KP ।/PUNC भवान्/SN कैश्चन/SNV सैनिकैः/NP सह/AUP विशालगडदुर्गम्/NP गच्छतु/KP ।/PUNC अहम्/SNV शत्रूणाम्/NP कथञ्चित्/SN अत्र/A एव/INTF अवरोधम्/NV करोमि/KP ।/PUNC अहम्/SN प्राणान्/NP त्यजामि/KP ।/PUNC परम्/SN शत्रुः/NP घोडखिंडम्/NS उल्लङ्घ्य/KKS इतः/A अग्रे/A न/AN गच्छेत्/KP ।/PUNC मम/SN सदृशाः/SNV अन्ये/SN सेवकाः/NP स्वराज्यकार्यार्थम्/NP लभ्यन्ते/KP परम्/AVK भवत्सदृशः/SN गोब्राह्मणप्रतिपालकः/NP अपरः/A न/AN कदापिAVK भविष्यति/KP ।/PUNC भवान्/SN निःशङ्कम्/NP गच्छतु/KP ।/PUNC भवादृशानाम्/SNV जीवनरक्षा/NP स्वराज्यस्य/NP कृते/KN आवश्यकी/NP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC शिवराजः/NS "/PUNC धन्यः/NP अस्मि/KP अहम्/SN ।/PUNC भवत्सदृशः/SNV स्वामिभक्तः/KNV देशभक्तः/KNV च/APY सेवकः/NP मया/SN प्राप्तः/KN ।/PUNC यदा/A अहम्/SNV विशाळगडम्/NS प्राप्स्यामि/KP तदा/A भूशुण्डिनादः/NP भवेत्/KP ।/PUNC तावत्पर्यन्तम्/NP शत्रूणाम्/NP अत्र/A एव/INTF अवरोधः/NP करोतु/KP ।/PUNC "/PUNC इतिAUD उक्त्वा/KKS शिवराजः/NS वायुवेगेन/KV विशाळगडदुर्गम्/NP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC बाजीप्रभुः/NS आवेशेन/NV उक्तवान्/KN "/PUNC भोः/ABS सैनिकाः/NP ।/PUNC प्राणार्पणार्थम्/NP सिद्धाः/KN भवन्तु/KP ।/PUNC शत्रुः/NP इतः/A अग्रे/A न/AN अधिरोहेत्/KP ।/PUNC "/PUNC तत्र/A पर्वतमार्गः/NP आसीत्/KP ।/PUNC द्वित्राः/NV एव/INTF पुरुषाः/NP ततः/A अधिरोढुम्/KKS शक्नुवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC अतः/AVK एतेन/SNV सह/AUP युद्धम्/NP अपि/AVK अशक्यम्/NV ।/PUNC रुधिरपावनी/NV पावनखिण्ड्/NV शिवराजः/NS विशाळगडदुर्गस्य/NP अधः/A सम्प्राप्तः/KN ।/PUNC परम्/SN तत्र/A अपि/AVK शत्रुः/NP दुर्गम्/NP सर्वतः/A आवृत्य/KKS अतिष्ठत्/KP ।/PUNC तैः/SN सह/AUP युद्धम्/NP कृत्वा/KKS तान्/SN पराजित्य/KKS शिवराजः/NS शिखरम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितः/KN ।/PUNC यदा/A तृतीयः/SMKY शत्रुसमूहः/NP आगतः/KN तदा/A शिवसैनिकानाम्/NP बलम्/NP समाप्तप्रायम्/NV आसीत्/KP ।/PUNC ते/SN पराक्रमस्य/NP पराकाष्ठाम्/NV दर्शितवन्तः/KP ।/PUNC शत्रवः/NP बाजीप्रभुम्/NS आवृत्य/KKS प्रहारम्/KNV अकुर्वन्/KP ।/PUNC तस्य/SN शरीरम्/NP क्षतविक्षतम्/NV जातम्/KN ।/PUNC तस्य/SN शरीरात्/NP रुधिरधारा/NV प्रवाहिता/KN ।/PUNC रुधिरेण/NV स्नातः/KN सः/SN हस्तद्वयेन/NP खड्गम्/NP अचालयत्/KP ।/PUNC अनेकेषाम्/SNV शिरांसि/NP छिन्नानि/KP ।/PUNC तस्य/SN आवेशम्/NV दृष्ट्वा/KKS शत्रवः/NP अपि/AVK भीताः/KN ।/PUNC तदा/A एव/INTF भूशुण्डिशब्दम्/NP सः/SN श्रुतवान्/KN ।/PUNC "/PUNC महाराजः/NP दुर्गम्/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC मम/SN दायित्वम्/KNV वचनम्/KNV च/APY मया/SN पालितम्/KN ।/PUNC इदानीम्/A अहम्/SN सुखेन/KV प्राणान्/NP त्यजामि/KP ।/PUNC "/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS सः/SNV देशभक्तः/NP भूमौ/NP पतितः/KN ।/PUNC स्वामिभक्तानाम्/NP रुधिरेण/NV घोडखिण्ड/NS पवित्रा/NP जाता/KN ।/PUNC अतः/AVK पावनखिण्ड/NS इति/AUD नाम्ना/NP सा/SN इतिहासे/NP विख्याता/NV अभवत्/KP ।/PUNC धन्यः/NP सः/SNV बाजीप्रभुः/NS ।/PUNC विजापुरस्य/NS आदिलशाहः/NS बहून्/KNV प्रयत्नान्/KN कृतवान्/KN ।/PUNC परम्/SN शिवराजम्/NS पराजेतुम्/KKS सः/SN असमर्थः/NP एव/INTF अभवत्/KP ।/PUNC अन्ततः/A गत्वा/KKS सः/SN शिवराजेन/NS सह/AUP सन्धिम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC शिवराजस्य/NS आधिपत्यम्/NP च/APY स्वीकृतवान्/KN ।/PUNC शायिस्तेखानः/NS पुणेनगरम्/NS प्राप्तः/KN इदानीम्/A उत्तरदिशि/NS यवनराजम्/NV औरंगजेबम्/NS जेष्यामि/KP इति/AUD विचिन्त्य/KKS आक्रमणम्/NP कृत्वा/KKS तस्य/SN यवनराजस्य/NP प्रदेशग्रहणम्/NP शिवराजः/NS प्रारब्धवान्/KN ।/PUNC तेन/SN क्रोधाविष्टः/KN यवनराजस्य/NP स्वमातुलम्/NP "/PUNC शायिस्तेखानम्/NS "/PUNC पञ्चसप्तातिलक्षसैन्येन/NP सह/AUP आक्रमणार्थम्/NP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC "/PUNC पुरन्दरदुर्गः/NS तेन/SN आवृत्तः/KN ।/PUNC परम्/SN मावलसैनिकाः/NP चपलाः/NV आसन्/KP ।/PUNC गिरिकन्दरेषु/NP आक्रमणम्/NP कृत्वा/KKS लीलया/NP पलायन्ते/KP स्म/A ।/PUNC तेषाम्/SNV गुप्तयुद्धेन/NP शायिस्तेखानः/NS त्रस्तः/NV अभवत्/KP ।/PUNC तेन/SN पुरन्दरदुर्गः/NP त्यक्तः/KN ।/PUNC सः/SN पुणेनगरम्/NS आगत्य/KKS शिवराजस्य/NS "/PUNC लालमहाल/NS "/PUNC नाम्नि/NP प्रासादे/NP न्यवसत्/KP ।/PUNC तस्य/SN सैनिकाः/NP नगरात्/NP पशून्/NP आनयन्ति/KP स्म/A ।/PUNC क्षेत्रहानिम्/NP कुर्वन्ति/KP स्म/A ।/PUNC सम्पूर्णनगरम्/NP तैः/SN उद्ध्वस्तम्/NV कृतम्/KN ।/PUNC शिवसैनिकानाम्/NP कृते/KN तत्र/A भ्रमणम्/NP अपि/AVK अशक्यम्/NV अभवत्/KP ।/PUNC शायिस्तेखानः/NS एवम्/AUD तत्र/A निवसति/KP चेत्/A जनानाम्/NP मनोधैर्यम्/NV विचलितम्/KN भवेत्/KP ।/PUNC एतस्य/SNV सैन्यबलम्/NP शस्त्रबलम्/NP अत्यधिकम्/NV ।/PUNC धर्मगुरवः/NP सज्जनाः/NP च/APY तेन/SN पीडिताः/KN ।/PUNC शिवराजः/NS वदति/KP स्म/A "/PUNC अस्माकम्/SNV वैरम्/NV औरंगजेबेन/NS सह/AUP ,/PUNC दुष्टजनैः/NP च/APY सह/AUP अस्ति/KP ।/PUNC सामान्यप्रजा/NP तु/A सदा/A एव/INTF रक्षणीया/KN एव/INTF ।/PUNC "/PUNC एकस्मिन्/SMKY दिने/NP सहसा/KV तस्य/SN मनसि/NP एकः/NV विचारः/NP प्रस्फुरितः/KN ।/PUNC "/PUNC रात्रौ/NP लालमहालप्रासादे/NS प्रविश्य/KKS शायिस्तेखानम्/NS मारयामि/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC एतद्/SNV कार्यम्/NP न/AN तावत्/A सुकरम्/NP ।/PUNC परम्/SN शिवराजस्य/NS दृढनिश्चयम्/NV दृष्ट्वा/KKS जिजाबाई/NS अपि/AVK अनुमतिम्/NP दत्तवती/KN ।/PUNC शायिस्तेखानस्य/NS अङ्गुल्यः/NP कर्तिताः/KN तत्र/A शायिस्तेखानस्य/NS अनुमतिम्/NP विना/A न/AN कः/SN अपि/AVK नगरम्/NP प्रवेष्टुम्/KKS शक्नोति/KP स्म/A ।/PUNC सर्वत्र/A शस्त्रसज्जाः/NV रक्षकाः/NP आसन्/KP ।/PUNC ५/PUNC एप्रिल्/NS १६६३/PUNC तमे/NV दिने/NP रात्रौ/NP एका/SMKY वरयात्राम्/NP गच्छन्ती/KNV आसीत्/KP ।/PUNC शतशः/NV स्त्रीपुरुषाः/NP तत्र/A आसनेषु/NP शिबिकाया/NP च/APY उपविष्टाः/KN ।/PUNC केचन/SN पद्भ्याम्/NP गच्छन्तः/KNV आसन्/KP ।/PUNC अस्याम्/SNV वरयात्रायाम्/NP शिवसैनिकाः/NP वेषपरिवर्तनम्/NP कृत्वा/KKS सम्मिलिताः/KN ।/PUNC "/PUNC लालमहाल/NS "/PUNC समीपे/NP यदा/A वरयात्रा/NP आगता/KN तदा/A शिवराजः/NS सैनिकैः/NP सह/AUP प्रासादम्/NP प्रविष्टः/KN ।/PUNC "/PUNC लालमहाल/NS "/PUNC इति/AUD शिवराजस्य/NS निवासस्थानम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK तस्य/SN प्रासादस्य/NP प्रकोष्ठान्/NP ,/PUNC गुप्तमार्गान्/NP च/APY सर्वम्/SNV सम्यक्/NV जानाति/KP स्म/A ।/PUNC अन्धकारे/NP अपि/AVK तत्र/A भ्रमणम्/NP तस्य/SN कृते/KN सुकरम्/NP एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC प्रासादस्य/NP भित्तौ/NP सन्धिम्/NP कृत्वा/KKS शिवराजः/NS अन्तः/A प्रविष्टः/KN ।/PUNC सहसा/KV खड्गम्/NP धृत्वा/KKS कः/SN अपि/AVK तत्र/A आगतः/KN ।/PUNC स/SN एव/INTF शायिस्तेखान/NS इति/AUD विचिन्त्य/KKS महाराजेन/NP खड्गप्रहारः/KN कृतः/KN ।/PUNC तत्र/A एव/INTF मृतः/NV सः/SN ।/PUNC सः/SN शयिस्तेखानस्य/NS पुत्रः/NP आसीत्/KP ।/PUNC शायिस्तेखानः/NS निद्रायाम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC कोलाहलम्/NP श्रुत्वा/KKS भीतः/NV सः/SN अन्तःपुरम्/NP प्रविष्टः/KN ।/PUNC शिवराजः/NS तम्/SN अन्वसरत्/KP ।/PUNC भीतः/NV सः/SN वातायनात्/NP उत्प्लुत्य/KKS पलायितः/KN ।/PUNC परम्/SN पलायनसमये/NP शिवराजस्य/NS खड्गप्रहारेण/NV तस्य/SN तिस्रः/NV अङ्गुल्यः/NP कर्तिताः/KN ।/PUNC सर्वत्र/A हाहाकारः/NP अभवत्/KP ।/PUNC शिवराजः/NS स्वयम्/SN एव/INTF "/PUNC शिवाजी/NS आगतः/KN धावन्तु/KP धवन्तु/DV "/PUNC इति/AUD उच्चैः/KV उद्घोष्य/KKS सैनिकैः/NP सह/AUP अन्धकारे/NP पलायितः/KN ।/PUNC सः/SN सिंहगडदुर्गस्य/NS आश्रयम्/NP स्वीकृतवान्/KN ।/PUNC एतेन/SNV प्रसङ्गेन/NP यवनराजस्य/NP कीर्तिः/NP मानसम्मानः/NP इति/AUD सर्वम्/SNV विनष्टम्/KN ।/PUNC एतैः/SNV युद्धैः/NP धनव्ययः/KKS अभवत्/KP ।/PUNC इदानीम्/A स्वराज्यस्य/NP कृते/KN धनम्/NP आश्यकम्/NV ।/PUNC तदा/A सुरतनगरम्/NS यवनसाम्राज्यस्य/NP वणिक्/NP केन्द्रम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK धनसमृद्धा/NV इयम्/SN नगरी/NP ।/PUNC यवनराजः/NS कोटिशः/NV धनम्/NP अस्मात्/SNV नगरात्/NP प्राप्नोति/KP स्म/A ।/PUNC इति/AUD ज्ञात्वा/KKS शिवराजः/NS चतुःसहस्रैः/NV सैनिकैः/NP सह/AUP वायुवेगेन/KV सुरतनगरम्/NS प्रविष्टवान्/KN ।/PUNC धनिकैः/NP गोपितम्/NV धनम्/NP सैनिकानाम्/NP साहाय्येन/NP बहिः/A आनीतम्/KN ।/PUNC रत्नमौक्तिकानाम्/NP सुवर्णरजतमुद्राणाम्/NP एकः/SMKY महान्/NV राशिः/NP तत्र/A सञ्जातः/KN ।/PUNC अस्मिन्/SNV आक्रमणे/NP शिवसैनिकैः/NP शिलाखण्डान्/NP प्रक्षिप्य/KKS शत्रवः/NP जर्जरीकृताः/KN ।/PUNC शिलाप्रक्षेपणे/NP ते/SN कुशलाः/NV आसन्/KP ।/PUNC बहूनाम्/NV मस्तकाः/NP भग्नाः/KN ।/PUNC एकः/NV शत्रुसमूहः/NP पराजितः/KN ।/PUNC शायिस्तेखानस्य/NS अपकीर्तिः/NP सुरताक्रमणम्/NP च/AVK एताभ्याम्/SNV उभाभ्याम्/NV प्रसङ्गाभ्याम्/NP यवनराजः/NP चिन्ताक्रान्तः/NP जातः/KN ।/PUNC इदानीम्/A "/PUNC मराठा/NS "/PUNC राज्यस्य/NP नाशः/NV करणीयः/KN एव/INTF इति/AUD निश्चित्य/KKS मिर्झाराजेजयसिंङ्गम्/NS सः/SN दक्षिणप्रदेशम्/NP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC अयम्/SN जयसिंहः/NS बलाढ्यः/NV सेनापतिः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तेन/SN सह/AUP "/PUNC दिलेरखान/NS "/PUNC नामकः/NP एकः/NV अन्यः/SNV तस्य/SN विश्वासपात्रम्/NV सामन्तः/NP अपि/AVK प्रेषितः/KN ।/PUNC
मुरारबाजे/NS वीरगतिः/NV
"/PUNC पुरन्दर/NS "/PUNC इति/AUD शिवराजस्य/NS प्रचण्डः/NV दृढः/NV च/APY दुर्गः/NP आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK प्रथमम्/NV तत्र/A अव/INTF आक्रमणम्/NP कृत्वा/KKS शिवराजम्/NS पराजितम्/KN कुर्मः/KP इति/AUD विचिन्त्य/KKS दिलेरखानस्य/NS विशालेन/NV सैन्येन/NP अयम्/SN दुर्गः/NP सर्वतः/AUP परिवृतः/KN ।/PUNC "/PUNC मुरारबाजी/NS "/PUNC नाम/NP शूरः/NV दुर्गरक्षकः/NP तत्र/A आसीत्/KP ।/PUNC दिलेरखानस्य/NS समीपे/NP भूशुण्डिसङ्ग्रहः/NP आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK तेषाम्/SNV कृते/KN युद्धे/NP विजयप्राप्तिः/NP निश्चिता/KN एव/INTF ।/PUNC मुरारबाजी/NS केवलम्/NP पञ्चशतसैनिकैः/NP सह/AUP आक्रमणस्य/NP प्रत्युत्तरम्/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC "/PUNC हर/NP हर/DV महादेव/NS "/PUNC इति/AUP गर्जनया/NP मुरारबाजी/NS क्रुद्धः/NV सिंहः/NP इव/ASD प्रत्याक्रमणम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC यवनसैन्यम्/NP विशालम्/NV आसीत्/KP ।/PUNC तथापि/AVK मराठा/NS सैनिकानाम्/NP आवेशम्/NV दृष्ट्वा/KKS ते/SN पलायिताः/KN ।/PUNC मुरारबाजी/NS तेषाम्/SNV अनुसरणम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC ते/SNV सर्वे/SN सैनिकाः/NP दिलेरखानस्य/NS युद्धशिविरम्/NP प्रविष्टवन्तः/KN ।/PUNC दिलेरखानः/NS शीघ्रगत्या/KKS गजम्/NP आरूढवान्/KN तेन/SN मुरारबाजीरूपेण/NP साक्षात्/NV सिंहः/NP दृष्टः/KN ।/PUNC तस्य/SN करवालम्/NP कस्यचित्/SN उरसि/NP ,/PUNC कस्यचित्/SN मस्तके/NP ,/PUNC कण्ठे/NP वा/A वेगेन/KV प्राविशत्/KP ।/PUNC यः/SNV कः/SN अपि/AVK तस्य/SN पुरतः/KN आगच्छति/KP तस्य/SN शिरश्छेदः/NP दृष्ट्वा/KKS दिलेरखान/NS मुरारबाजिम्/NS उक्तवान्/KN "/PUNC भवत्सदृशः/SNV योद्धा/NP इतः/A पूर्वम्/SN मया/SN न/AN दृष्टः/KN ।/PUNC भवान्/SNV यवनपक्षम्/NP आगच्छतु/KP ।/PUNC यवनराजः/NP तुभ्यम्/SNV प्रभूतम्/NV धनम्/NP प्रदास्यति/KP ।/PUNC बहूनाम्/NV प्रदेशानाम्/NP अधिकारः/NP अपि/APY दास्यति/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC तत्/SN श्रुत्वा/KKS मुरारबाजि/NS क्रोधेन/NV आरक्तनेत्रः/NP अभवत्/KP ।/PUNC "/PUNC वयम्/SN शिवराजस्य/NS सैनिकाः/NP त्वत्सदृशस्य/SNV दुष्टयवनस्य/NP आश्रयम्/NP कदापि/AVK न/AN इच्छामः/KP ।/PUNC "/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS सः/SN पुनः/A खड्गम्/NP उद्धृत्य/KKS युद्धम्/NP प्रारब्धवान्/KN ।/PUNC परम्/SN दिलेरखानस्य/NS शरः/NP तस्य/SN कण्ठे/NP प्रविष्टः/KN ।/PUNC एकः/NV सिंहः/NP भूमौ/NP निपतितः/KN अभवत्/KP ।/PUNC मिर्झाराजे/NS जयसिंगेन/NS सह/AUP सन्धिम्/NP कर्तुम्/KKS शिवराजः/NS सिद्धः/KN अभवत्/KP ।/PUNC शिवराजस्य/NS जीवने/NP महत्वपूर्णा/NV इयम्/SN घटना/NP ।/PUNC इ.स./NP १६६५/PUNC मध्ये/NP अयम्/SN सन्धिः/NP अभवत्/KP ।/PUNC २३/PUNC दुर्गः/NP चतुर्लक्षहोन/NP (/PUNC सुवर्णमुद्रा/NP )/PUNC युतः/KN प्रदेशः/NP च/APY यवनेभ्यः/NP प्रदत्ताः/KN ।/PUNC तदा/A एव/INTF "/PUNC दिल्लीम्/NS गत्वा/KKS यवनराज्यम्/NP औरंगजेबम्/NS पश्यतु/KP "/PUNC इति/AUD जयसिंहेन/NS सूचितम्/KN ।/PUNC औरंगजेबः/NS अतीव/NV धूर्तः/NP ।/PUNC तेन/SN सह/AUP मेलनम्/NP न/AN योग्यम्/NV ।/PUNC सः/SN वञ्चनाम्/NP एव/INTF कुर्यात्/KP इति/AUD ज्ञात्वा/KKS अपि/AVK जिजाम्बायाः/NS समर्थस्य/NP रामदासस्य/NS च/APY अनुमतिम्/NP प्राप्य/KKS प्रकृत्या/KKS एव/INTF धीरेण/KV शिवराजेन/NS मेलनस्य/NP निश्चयः/NP कृतः/KN ।/PUNC "/PUNC तत्र/A वञ्चना/NP न/AN भवेत्/KP ।/PUNC भवतः/SN संरक्षणस्य/NP दायित्वम्/NP अहम्/SN स्वीकरोमि/KP "/PUNC इति/AUD जयसिंगस्य/NS वचने/NP विश्वस्य/NP शिवराजः/NS आग्रानगरम्/NS प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC प्रधानामात्यः/NP मोरोपंतपिंगळे/NS ,/PUNC सेनापतिः/NP प्रतापरावगुजर/NS इत्यादीनाम्/NV प्रज्ञावताम्/NP वीरश्रेष्ठानाम्/NV मन्त्रिमण्डलम्/NP निर्मीय/KN ,/PUNC तेषु/SNV राज्यधुरम्/NP संस्थाप्य/KKS बालशम्भुराजेन/NS सह/AUP शिवराजः/NS आग्रानगरम्/NS प्रस्थितः/KN ।/PUNC केचन/SN स्वामिनिष्ठाः/NV सेवकाः/NP अपि/AVK तेन/SN सह/AUP गताः/KN ।/PUNC औरंगजेबस्य/NS पञ्चाशत्तमः/NV जन्मदिवसः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्मिन्/SNV एव/INTF दिने/NP मेलनम्/NP निश्चितम्/NV अभवत्/KP ।/PUNC यवनराजः/NP अपि/AVK भीतः/NV आसीत्/KP ।/PUNC अयम्/SN "/PUNC सिंहतुल्यः/NV शिवः/NS द्वादशहस्तमात्रम्/NV प्रदेशम्/NP समाक्राम्यति/KP इति/AUD यवनराजेन/NP श्रुतम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK सभायाम्/NP कनिष्ठसामन्तानाम्/NP आवल्याम्/NV अतिदूरम्/NP एव/INTF तम्/SNV शिवराजम्/NS सः/SN अस्थापयत्/KP ।/PUNC शिवराजेन/NS सह/AUP जयसिंहस्य/NS पुत्रः/NP रामसिंहः/NS आसीत्/KP ।/PUNC अधिपस्य/NP स्थानम्/NP प्रथमावल्या/NP भवितुम्/KKS अर्हति/KP ।/PUNC शिवराजः/NS महाराष्ट्रस्य/NS अधिपः/NV ।/PUNC तथापि/AVK अन्तिमायाम्/NV एव/INTF पङ्क्तौ/NP तस्य/SN स्थानम्/NP ?/PUNC इदम्/SN अपमानजनकम्/NV स्वागतम्/NP वीक्ष्य/KKS क्रोधेन/NV सः/SN आरक्तनेत्रः/NP अभवत्/KP ।/PUNC सः/SN प्रणामम्/NP अकृत्वा/KKS एव/INTF सभास्थानात्/NP बहिर्गतः/KN ।/PUNC यत्र/A शिवराजस्य/NS निवासस्थानम्/NP आसीत्/KP तत्र/A पुनः/A सशस्त्रसैनिकानाम्/NP अवरोधः/NP ।/PUNC तत्/SN दृष्ट्वा/KKS शिवराजः/NS अधिकम्/NV सन्तप्तः/KN ।/PUNC
इदानीम्/A शठे/NP च/AVK शाठ्यम्/NP इति/AUD नीतिम्/NP अवलम्ब्य/KKS इतः/A पलायनम्/NV करणीयम्/KN इति/AUD विचिन्त्य/KKS सः/SN एकः/SMKY कूटप्रयोगम्/NP रचितवान्/KN ।/PUNC प्रथमम्/NV सामोपचारेण/NP "/PUNC अहम्/SN महाराष्ट्रम्/NS गन्तुम्/KKS इच्छामि/KP "/PUNC इति/AUD यवनराजम्/NP प्रति/AUP सन्देशम्/NP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC परम्/SN यवनराजेन/NP न/AN अनुमतम्/KN ।/PUNC तदा/A शिवराजः/NS प्रथमम्/NV स्वसैनिकान्/NP रक्षकान्/NP च/APY महाराष्ट्रदेशम्/NS प्रेषितवान्/KN ।/PUNC अनन्तरम्/A आत्मानम्/NP रुग्णम्/NV उद्घोष्य/KKS "/PUNC अहम्/SN उदरपीडया/NP त्रस्तः/KN अस्मि/KP "/PUNC इति/AUD नाटयित्वा/KKS वैद्याः/NP आहूताः/KN ।/PUNC निरामयजीवनार्थम्/NP अहम्/SN सज्जनेभ्यः/NP मिष्टान्नवितरणम्/NP कर्तुम्/KKS इच्छामि/KP इति/AUD उक्त्वा/KKS मिष्टान्नेन/NP पूरिताः/KNV पेटिकाः/NP प्रतिदिनम्/NP बहिः/A प्रेषिताः/KN ।/PUNC आरम्भे/A रक्षकाः/NP पेटिकाः/NP उद्घाट्य/KKS सूक्ष्मदृष्ट्या/KNV परीक्ष्य/KN पश्यन्ति/KP स्म/A ।/PUNC परम्/SN शनैः/KV शनैः/DV प्रतिदिनम्/NP तत्/SN एव/INTF कार्यम्/NP कृत्वा/KKS ते/SN अपि/AVK उदासीनाः/NV शिथिलावधानाः/NV अभवन्/KP ।/PUNC तदनन्तरम्/A ते/SN पेटिकानिरीक्षणानवधानम्/NP दर्शितवन्तः/KN ।/PUNC शिवाजिः/NS आग्रातः/NS निःसृतः/KN एकस्मिन्/SMKY दिने/NP रक्षकाणाम्/NP आलस्यम्/NV दृष्ट्वा/KKS एकस्याम्/NV पेटिकायाम्/NP सम्भाजिम्/NS अवस्थाप्य/KKS ,/PUNC अपरस्याम्/NV पेटिकायाम्/NP स्वयम्/SN उपविष्टः/KN सन्/KKS नगरात्/NP बहिर्गतः/KN ।/PUNC विश्वसनीयाः/NV शिवसैनिकाः/NP अश्वैः/NP सह/AUP सङ्केतिते/NV स्थाने/NP अतिष्ठन्/KP ।/PUNC तत्र/A सम्प्राप्य/KN वेषान्तरम्/NP च/APY कृत्वा/KKS शिवराजः/NS पलायितः/KN ।/PUNC स्वपुत्रम्/NP मथुराप्रदेशे/NS एकस्य/NV आप्तस्य/NP गृहे/NP अवस्थाप्य/KN जटाधरः/NS सन्/KKS शिवराजः/NS दक्षिणाभिमुखम्/NP प्रस्थितः/KN ।/PUNC मार्गे/NP आगतेषु/NP तीर्थक्षेत्रेषु/NV स्नानम्/NP कृत्वा/KKS देवब्राह्मणानाम्/NV पूजनम्/NP कृत्वा/KKS शिवराजः/NS रायदुर्गम्/NS प्रति/AUP अग्रेसरः/A अभवत्/KP ।/PUNC मार्गस्थान्/NP पर्वतान्/NV उल्लङ्घ्य/KKS नदीः/NP प्रतीर्य/KN शनैः/KV शनैः/DV रायदुर्गम्/NS प्राप्तवान्/KN ।/PUNC इ.स./NP १६६६/PUNC तमे/NV वर्षे/NP इयम्/SN महत्वपूर्णा/NV घटना/NP घटिता/KN ।/PUNC एतेन/SNV प्रसङ्गेन/NP यवनराजस्य/NP अपकीर्तिः/NP सर्वत्र/A प्रसृता/KN ।/PUNC दुर्गः/NP हस्तगतः/KN सिंहश्च/NP दिवङ्गतः/KN जयसिंहाय/NS प्रदत्तेषु/NV दुर्गेषु/NP कोंढाणा/NS इति/AUD एकः/SMKY महत्वपूर्णः/NV दुर्गः/NP आसीत्/KP ।/PUNC जिजामाता/NS अवदत्/KP "/PUNC कोंढाणासदृशः/NV दुर्गः/NP यवनानाम्/NP हस्ते/NP मा/AN अस्तु/KP ।/PUNC येन/SNV केन/SNV वा/A प्रकारेण/NP स्वहस्ते/NP भवतु/KP अयम्/SN दुर्गः/NP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC एतस्य/SNV महत्त्वपूर्णस्य/NV कार्यस्य/NP दायित्वम्/NP स्वामिभक्ते/NV शूरे/NV तानाजिमालुसरे/NS नामक/NP सेनानायके/NP भवतु/KP इति/AUD शिवराजस्य/NS इच्छा/NP आसीत्/KP ।/PUNC परम्/SN तदा/A एव/INTF तस्य/SNV पुत्रस्य/NP विवाहः/NP आसीत्/KP ।/PUNC पुत्रस्य/NP विवाहस्य/NV निमन्त्रणम्/NP दातुम्/KKS एव/INTF सः/SN दुर्गम्/NP आगतः/KN ।/PUNC परम्/SN शिवराजस्य/NS वचनानि/NP श्रुत्वा/KKS सः/SN स्वामिभक्तवीरः/NP "/PUNC प्रथमम्/SMKP कोंढाणादुर्गस्य/NP विवाहः/NP अनन्तरम्/A मम/SN पुत्रस्य/NP "/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS सः/SN आक्रमणस्य/NP कृते/KN सिद्धः/KN अभवत्/KP ।/PUNC अलौकिकेन/NV पराक्रमेण/NP तेन/SN युद्धम्/NP कृतम्/KN ।/PUNC दुर्गरक्षकेण/NP उदयभानुना/NS सह/AUP तुमुलम्/NV युद्धम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC परम्/SN युद्धसमये/NP तस्य/SN ढालः/NP भग्नः/NV ।/PUNC तदा/A हस्तस्य/NP उपरि/A प्रावारकस्य/NP वेष्टनम्/NP कृत्वा/KKS एव/INTF तत्कार्यम्/NP साधितम्/KN ।/PUNC अन्ततः/A गत्वा/KKS उदयभानुम्/NS मारयित्वा/KKS सः/SN अपि/AVK भूमौ/NP पतितः/KN ।/PUNC एताम्/SNV वार्ताम्/NP श्रुत्वा/KKS "/PUNC दुर्गः/NP जितः/KN परम्/AVK अस्माकम्/SNV सिंहः/NP मृतः/KN ।/PUNC "/PUNC इति/AUD दुःखेन/NV अवरुद्धकण्ठेन/NP शिवराजः/NS उक्तवान्/KN ।/PUNC "/PUNC कोंढाणा/NS "/PUNC दुर्गस्य/NP "/PUNC सिंहगड/NS "/PUNC इति/AUD नाम/NP तस्य/SN स्मृत्यर्थम्/NP शिवराजेन/NS कृतम्/KN ।/PUNC एवम्/AUD अनेकेषाम्/SNV स्वामिभक्तानाम्/NV ,/PUNC वीरोत्तमानाम्/NV बलिदानेन/NP स्वराज्यम्/NP स्थापितम्/KN ।/PUNC परम्/SN यावत्पर्यन्तम्/AVK राज्याभिषेकः/NP न/AN भवति/KP तावत्पर्यन्तम्/AVK स/SN "/PUNC राजा/NP "/PUNC इति/AUD न/AN कथ्यते/KP ।/PUNC अतः/AVK राज्याभिषेकः/NP भवतु/KP इति/AUD सर्वेषाम्/SNV इच्छा/NP आसीत्/KP ।/PUNC रायदुर्गः/NS राजधानीरूपेण/NP चितः/KP ।/PUNC एकम्/SMK रत्नयुक्तम्/NV बृहदाकारम्/NV सुवर्णसिंहासनम्/NP कारितम्/KN ।/PUNC तस्य/SN उपरि/A शुभ्रम्/NV छत्रम्/NP स्थापितम्/KN ।/PUNC अनेके/NV नृपाः/NP विद्वज्जनाः/NP ब्राह्मणाः/NP सामन्ताः/NP च/AVK आहूताः/KN ।/PUNC राज्याभिषेकस्य/NP कृते/KN काशीस्थितः/KN गागाभट्टः/NS पुरोहितरूपेण/NP निमन्त्रितः/KN ।/PUNC सप्तनदीनाम्/NP च/AVK जलम्/NP सप्तकलशेषु/NV स्थापितम्/KN ।/PUNC रायदुर्गे/NS एतम्/SNV अपूर्वम्/NV उत्सवम्/NP दृष्ट्वा/KKS पञ्चाशत्सहस्रजनाः/NP सम्मिलिताः/KN ।/PUNC ६/PUNC जून/NS १६७४/PUNC इति/AUD राज्याभिषेकस्य/NP दिवसः/NP निश्चितः/KN ।/PUNC रायदुर्गस्य/NS प्रासादाः/NP सुशोभिताः/KNV ।/PUNC मन्दिराणि/NP ,/PUNC सभागृहाणि/NP सुशोभितानि/KP ।/PUNC मणितोरणानि/NP गृहद्वारेषु/NP बद्धानि/KP ।/PUNC प्रसादमूर्धसु/NP पताकाः/NP सुशोभिताः/KNV आसन्/KP ।/PUNC गागाभट्टस्य/NS मन्त्रोच्चारणेन/NP वातावरणम्/NP मङ्गलमयम्/NV अभवत्/KP ।/PUNC पुण्याहवाचनम्/NP ,/PUNC हवनम्/NP सर्वाणि/SNV धार्मिकानुष्ठानानि/NP च/AVK यथाविधि/NP अभवन्/KP ।/PUNC सप्तसिन्धूनाम्/NP जलेन/NP परिपूर्णा/NV ,/PUNC शतच्छिद्रा/NV सुवर्णघर्घरी/NP गागाभट्टस्य/NS हस्ते/NP आसीत्/KP ।/PUNC गागाभट्टः/NS ताम्/SN शिवराजस्य/NS मस्तके/NP धृतवान्/KN ।/PUNC मन्त्रोच्चारणेन/NP सह/AUP शतच्छिद्रेभ्यः/NV जलम्/NP प्रवाहितम्/KN ।/PUNC महाराजस्य/NP जलाभिषेकः/NP अभवत्/KP ।/PUNC अभिषेकानन्तरम्/NP महाराजः/NP जिजामातुः/NS चरणवन्दनम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC इदानीम्/A पुनः/A एकवारम्/SMKY जलाभिषेकः/NP अभवत्/KP मातुः/NP नयनजलेन/NV ।/PUNC अद्य/A तस्याः/SN स्वप्नपूर्तिः/NP अभवत्/KP ।/PUNC महाराजः/NP सिंहासने/NP उपविष्टः/KN ।/PUNC गागाभट्टेन/NS मौक्तिकश्रेणिभिः/NP युक्तम्/NP छत्रम्/NV महाराजस्य/NP शिरसि/NP धृतम्/KN उच्चैः/KV जयघोषः/NP च/AVK कृतः/KN ।/PUNC "/PUNC गोब्राह्मणप्रतिपालकः/NV क्षत्रियकुलावतंसः/NV श्रीशिवच्छत्रपतिः/NS सिंहासनाधीश्वरः/NV विजयी/NP भवतु/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC राज्याभिषेकानन्तरम्/NP एकादशे/NV एव/INTF दिने/NP जिजामाता/NS दिवङ्गता/KN ।/PUNC १७/PUNC जून/NS १६७४/PUNC इति/AUD अयम्/SN अमङ्गलदिवसः/NP ।/PUNC मातुः/NP निधनेन/NP महाराजस्य/NP उपरि/A वज्राघातः/KN अभवत्/KP ।/PUNC आबाल्यात्/NP जिजामाता/NS एव/INTF महाराजस्य/NP दैवतम्/NP सर्वस्वम्/NV च/APY आसीत्/KP ।/PUNC तस्याः/SN स्वराज्यस्वप्नपूर्त्यर्थम्/NV एव/INTF महाराजेन/NP स्वजीवनम्/NP समर्पितम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC मातृविरहदुःखेन/NP व्याकुलीभूतः/KNV महाराजः/NP कथम्/NP अपि/AVK मातुः/NP और्ध्वदहिकम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC "/PUNC पाचाड/NV "/PUNC इति/AUD अत्र/A तस्याः/SN समाधिम्/NP निर्माय/KKS तत्र/A पूजाव्यवस्था/NP अपिAVK कल्पिता/KN ।/PUNC धन्या/NP सा/SNV माता/NP या/AVK शिवसदृशम्/NV पुत्ररत्नम्/NP प्रसूतवती/KN ।/PUNC शिवराजस्य/NS राज्यव्यवस्था/NP छत्रपतेः/NV शिवाजिमहाराजस्य/NS अष्टप्रधानमण्डलम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC श्रीमोरोत्र्यम्बकपिङ्गळे/NS -/PUNC प्रधानामात्यः/NP श्रीरामचन्द्र/NS नीलकण्ठमजुमदार/NS -/PUNC अमात्यः/NP श्रीहंबीररावमोहिते/NS -/PUNC सेनापतिः/NP	 श्रीमोरेश्वरःपण्डित/NS -/PUNC धर्मकार्यार्थम्/NP नियुक्तः/KN मन्त्री/NP निराजीरावजी/NS -/PUNC न्यायाधीशः/NP अण्णाजीदत्तो/NS -/PUNC सचिवः/NP दत्ताजीत्र्यम्बकवाकनीस/NS -/PUNC मन्त्री/NP रामचन्द्रत्र्यंबकडबीर/NS -/PUNC सुमन्तः/NP महाराजस्य/NP सैन्यबलस्य/NP विभागत्रयम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC अश्वदलम्/NP ,/PUNC पदातयः/NP सेना/NP च/APY एते/SNV त्रयःविभागाः/NP आसन्/KP ।/PUNC पोर्तुगीजाः/NP ,/PUNC सिद्दीजोहरः/NS इत्यादयः/NV शत्रवः/NP सागरमार्गेण/NP आक्रमणम्/NP कुर्वन्ति/KP स्म/A ।/PUNC अतः/A तेभ्यः/SN स्वप्रदेशम्/NP रक्षितुम्/KKS सिन्धुदुर्गः/NS विजयदुर्गः/NS आदयः/KN सागरदुर्गाः/NS अपि/AVK निर्मिताः/KN ।/PUNC महाराजस्य/NP अनुशासनम्/NP उत्तमम्/NV आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN दण्ड्यान्/NP एव/INTF दण्डयति/KP स्म/A ।/PUNC विश्वासघातकस्य/NP कृते/KN मृत्युदण्डः/NP निश्चितः/KN एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC सैनिकैः/NP मद्यपानम्/NP न/AN कदापि/AVK करणीयम्/KN ,/PUNC स्त्रियः/NP बालाः/NP वृद्धाः/NP च/AVK न/AN कदापि/AVK पीडनीयाः/KN इति/AUD तस्य/SN आज्ञा/NP आसीत्/KP ।/PUNC यः/SNV कः/SN अपि/AVK आज्ञायाः/NP उल्लङ्घनम्/KNV करोति/KP तस्य/SN कृते/KN कठोरम्/NV शासनम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC राज्यशासने/NP वा/A सैन्यबले/NP वा/A महाराजः/NP जातिभेदम्/NP धर्मभेदम्/NP च/APY न/AN गणयति/KP स्म/A ।/PUNC गुणग्राहकः/NP अयम्/SN राजा/NP गुणान्/NP एव/INTF पश्यति/KP स्म/A ।/PUNC 	नेताजी/NV पालकर/NS नाम/NP शिवाजीमहाराजस्य/NS सेनापतिः/NP आसीत्/KP ।/PUNC यदा/A शिवराजः/NS आग्रानगरात्/NS पलायितः/KN तदा/A नेताजी/NP शत्रोः/NP रक्षकैः/NP गृहीतः/KN ।/PUNC बलात्कारेण/NP तस्य/SN धर्मपरिवर्तनम्/NP कृत्वा/KKS "/PUNC मुहम्मदकुलीखान/NS "/PUNC इति/AUD तस्य/SN नाम/NP अपि/AVK कृतम्/KN ।/PUNC तस्य/SN धर्मः/NP परिवर्तितः/KN परम्/SN स्वधर्मप्रीतिः/NP तस्य/SN मनसि/NP आसीत्/KP एव/INTF ।/PUNC सः/SN स्वराज्यम्/NV महाराजम्/NP च/APY न/AN कदापि/AVK विस्मृतवान्/KN ।/PUNC यदा/A सः/SN प्रत्यागतः/KN तदा/A "/PUNC अहम्/SNV पुनः/A स्वधर्मम्/NP स्वीकर्तुम्/KKS इच्छामि/KP "/PUNC इति/AUD महाराजम्/NP उक्तवान्/KN ।/PUNC "/PUNC प्रतिशिवाजिरूपेण/NP विख्यातः/KN अयम्/SN शूरः/NV सेनानायकः/NP अस्माभिः/SN सह/AUP एव/INTF भवतु/KP "/PUNC इति/AUD विचिन्त्य/KKS महाराजः/NP उक्तवान्/KN "/PUNC भो/ASMB पण्डिताः/KN अहम्/SN धर्मकार्ये/NP हस्तक्षेपम्/NP न/AN करोमि/KP ।/PUNC परम्/SN नेताजि/NP सदृशः/ASD वीरः/NV प्रत्यागन्तुम्/KKS इच्छति/KP चेत्/A अस्माभिः/SN तस्य/SN स्वीकारः/NP करणीयः/KN इति/AUD मम/SN इच्छा/NP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC शास्त्रपण्डिताः/NP अनुमतिम्/NP दत्तवन्तः/KN ।/PUNC नेताजि/NV पालकरः/NS शास्त्रविधिना/NP पुनः/A हिन्दुधर्मम्/NP स्वीकृतवान्/KN ।/PUNC "/PUNC रायगड/NS "/PUNC इति/AUD स्वराज्यस्य/NP राजधानी/NP आसीत्/KP ।/PUNC महाराजस्य/NP निवासः/NP तत्र/A एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC महाराजः/NP व्याधिग्रस्तः/KN अभवत्/KP ।/PUNC राजवैद्याः/NP आहूताः/KN ।/PUNC परम्/SN प्रतिदिनम्/NP ज्वरः/NP अधिकाधिकः/NV वर्धितः/KN ।/PUNC एनैः/SNV राजवैद्यैः/NP प्रयत्नानाम्/NP पराकाष्ठा/NV कृता/KN ।/PUNC तथापि/AVK इदानीम्/A अन्तसमयः/NP आगतः/KN ।/PUNC "/PUNC स्वराज्यस्थापनायाः/NP स्वप्नः/NP सत्यत्वम्/NP नीतः/KN ।/PUNC तस्य/SN रक्षणार्थम्/NP मम/SN पुत्रौ/NP सम्भाजिः/NS राजारामः/NS च/APY स्तः/KP ।/PUNC इदानीम्/A अहम्/SN सुखेन/KV एव/INTF प्राणान्/NP त्यजामि/KP ।/PUNC "/PUNC इति/AUD विचारेण/NP तस्य/SN शान्तमुद्रा/NP प्रसन्ना/NV अभवत्/KP ।/PUNC राजारामस्य/NS हस्ताभ्याम्/NP गङ्गाजलस्य/NP पानम्/KN कृत्वा/KKS छत्रपतिः/NV शिवाजिमहाराजः/NS दिवङ्गतः।/PUNC ३/PUNC एप्रिल/NS १६८०/PUNC इति/AUD अयम्/SN दिवसः/NP आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN सैनिकैः/NP अन्तिमा/NV मानवन्दना/NP दत्ता/KN ।/PUNC स्वर्गम्/NV गतः/KN अयम्/SN महापुरुषः/NP ।/PUNC
---------------------------------------------------------------------------------------
</text > 


